Zbiorniki bezodpływowe na nieczystości ciekłe (szamba)

Przedstawienie układu sieci uzbrojenia terenu wraz z przyłączeniami do odpowiednich sieci zewnętrznych i wewnętrznych to, zgodnie z § 8 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. poz. 462, z późn. zm.), jeden z podstawowych wymogów części rysunkowej projektu zagospodarowania działki lub terenu. W praktyce najczęściej spotykana jest sytuacja gdy działka budowlana ma zapewnioną możliwość przyłączenia uzbrojenia działki lub bezpośrednio budynku do poszczególnych sieci, tj. wodociągowej, kanalizacyjnej, elektroenergetycznej, ciepłowniczej. W przypadku budynków mieszkalnych wielorodzinnych, zamieszkania zbiorowego oraz budynków użyteczności publicznej dodatkowo należy zapewnić dostęp do sieci telekomunikacyjnej.

Jednakże nie zawsze istnieje możliwość uzyskania warunków przyłączenia danej sieci, co w rezultacie oznacza dla inwestora konieczność zastosowania innych alternatywnych rozwiązań projektowych. Takim rozwiązaniem odnośnie sposobu odprowadzania oraz oczyszczania ścieków jest budowa zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe lub przydomowej oczyszczalni ścieków. Szczegółowe wymagania dla tego rodzaju inwestycji określono w rozdziałach 5 i 7 działu II rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1422, z późn. zm.) (dalej: „rozporządzenie w sprawie warunków technicznych”). Spełnienie powyższych wymagań jest niezbędne, aby uzyskać pozwolenie na budowę lub dokonać skutecznego zgłoszenia robót budowlanych.

Czy są nieruchomości, dla których nie trzeba zapewnić kanalizacji?

Tak. Zgodnie z § 26 ust. 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wyjątkiem są działki przeznaczone pod zabudowę budynkami rekreacji indywidualnej oraz budynkami inwentarskimi i gospodarczymi na wsi, jeżeli właściwy organ w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu nie określił takiego wymagania.

Czy na każdym terenie można sytuować zbiorniki na nieczystości ciekłe (szamba i oczyszczalnie ścieków)?

Nie, w tym zakresie wprowadzono obostrzenia. Zgodnie z § 34 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych zbiorniki na nieczystości ciekłe mogą być sytuowane tylko na działkach budowlanych niemających możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej. Ponadto powyższych zbiorników nie można budować na obszarach podlegających szczególnej ochronie środowiska i narażonych na niebezpieczeństwo powodzi oraz na terenach zalewowych.

Ustawodawca wprowadził w § 34 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wyjątek od tej zasady. Mianowicie, dopuszcza się sytuowanie zbiorników na nieczystości ciekłe na terenach (obszarach, działkach), dla których została wydana decyzja na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121, z późn. zm.) lub na podstawie art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566). Podsumowując, jeżeli inwestor planuje budowę zbiornika na nieczystości ciekłe na działce niemającej możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej, a położonej na obszarach narażonych na szczególne niebezpieczeństwo powodzi jest zobowiązany uprzednio uzyskać decyzję w przedmiocie zwolnienia z zakazu.

Spójniki „i” jak też „oraz”

W treści § 34 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych użyto dwóch spójników. W praktyce często można spotkać się ze stwierdzeniem, że zakaz lokalizacji zbiorników na nieczystości ciekłe dotyczy obszarów, które spełniają łącznie trzy przesłanki, tj. podlegają szczególnej ochronie środowiska, są narażone na niebezpieczeństwo powodzi oraz stanowią tereny zalewowe. Prawidłowa interpretacja przepisu § 34 ust. 1 ww. rozporządzenia prowadzi do wniosku, że spójniki występujące w tym paragrafie, zostały użyte nie w znaczeniu koniunkcyjnym (powodującym konieczność spełnienia łącznie wszystkich wymaganych przesłanek), lecz w znaczeniu enumeratywnym (wyliczającym), co oznacza, iż dla zastosowania zakazu wynikającego z powołanej regulacji wystarczające jest wystąpienie jednej z wymienionych w nim okoliczności. W rezultacie zakaz wynikający z § 34 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych ma zastosowanie, gdy działka budowlana niemająca możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej położona jest na jednym z poniższych terenów (obszarów):

– obszarze podlegającym szczególnej ochronie środowiska,

– obszarze narażonym na niebezpieczeństwo powodzi,

– terenach zalewowych.

Odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych

Istnieje możliwość budowy zbiornika na nieczystości ciekłe niezgodnie z warunkami technicznymi, tj. na działce budowlanej mającej możliwość przyłączenia do sieci kanalizacyjnej, na obszarach podlegających szczególnej ochronie środowiska, na obszarach narażonych na niebezpieczeństwo powodzi bądź na terenach zalewowych, po uzyskaniu odstępstwa od przepisu § 34 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. Odstępstwo uzyskuje się przed wydaniem pozwolenia na budowę, w sposób wskazany w art. 9 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202, z późn. zm.). W pierwszej kolejności minister, który ustanowił przepisy techniczno-budowlane, musi wydać upoważnienie do udzielenia zgody na odstępstwo, a dopiero później organ administracji architektoniczno-budowlanej, w drodze postanowienia, mając na względzie przesłanki określone w art. 9 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, udziela bądź odmawia zgody na odstępstwo. Szczegółowe rozważania odnośnie procedury udzielania odstępstwa będą jeszcze  przedmiotem kolejnych tematów, gdyż w praktyce na tym tle pojawia się wiele wątpliwości interpretacyjnych. Ubiegając się o udzielenie odstępstwa należy pamiętać, że odstępstwo stanowi wyjątek od reguły, a więc jest wydawane tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych. W dużej mierze ma charakter uznaniowy, co powoduje, że nie ma stuprocentowej pewności jego uzyskania. Ponadto, występując o odstępstwo inwestor zmuszony będzie ubiegać się o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę, eliminując możliwość zgłoszenia robót budowlanych obejmujących wykonanie zbiornika na nieczystości ciekłe, zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 3 i 3a ustawy Prawo budowlane.

Czy zbiornik bezodpływowy na nieczystości ciekłe (szambo) musi być szczelny?

Tak, wymóg ten wynika z § 35 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. Stosownie do treści powyższej regulacji zbiorniki bezodpływowe na nieczystości ciekłe, doły ustępów nieskanalizowanych oraz urządzenia kanalizacyjne i zbiorniki do usuwania i gromadzenia wydalin pochodzenia zwierzęcego powinny mieć dno i ściany nieprzepuszczalne, szczelne przekrycie z zamykanym otworem do usuwania nieczystości i odpowietrzenie wyprowadzone co najmniej 0,5 m ponad poziom terenu.

W praktyce często pojawiają się wątpliwości, jak należy interpretować użyty w § 35 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wyraz „powinny”. Biorąc pod uwagę, że wyraz ten pojawia się w wielu innych przepisach powyższego rozporządzenia, regulujących wymogi związane z projektowaniem i wykonywaniem robót budowlanych, został on użyty w znaczeniu „obowiązku” „powinności” „zobowiązania”, a nie „prośby” czy też „sugestii”. Tym samym należy sformułowanie „powinny” odnosić do „obowiązku” skierowanego do uczestników procesu budowlanego. Za taką interpretacją przemawia również sam tytuł rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, wskazujący, że przedmiotem jego unormowania są wymogi stawiane budynkom oraz związanych z nimi urządzeniom budowlanym, których spełnienie jest niezbędne do uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania skutecznego zgłoszenia robót budowlanych.

Czy zastosowanie zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe lub przydomowej oczyszczalni ścieków wymaga zgody właściwego inspektora ochrony środowiska?

Zgodnie z § 26 ust. 3 zd. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych w przypadku gdy ilość ścieków jest większa od 5m3 na dobę, to ich gromadzenie lub oczyszczanie wymaga pozytywnej opinii właściwego terenowo inspektora ochrony środowiska. Tym samym jeżeli ilość ścieków nie przekracza 5m3 na dobę, powyższa opinia nie jest wymagana.

Mam szczelny zbiornik bezodpływowy na nieczystości ciekłe, który mogę usytuować na działce budowlanej, czy są jeszcze jakieś ograniczenia?

Tak, przede wszystkim należy pamiętać o zachowaniu wymaganych odległości. Zgodnie z § 36 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych odległość pokryw i wylotów wentylacji ze zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe, dołów ustępów nieskanalizowanych o liczbie miejsc nie większej niż 4 i podobnych urządzeń sanitarno-gospodarczych o pojemności do 10 m3 powinna wynosić co najmniej:

od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi oraz do magazynów produktów spożywczych 15 m;

od granicy działki sąsiedniej, drogi (ulicy) lub ciągu pieszego 7,5 m.

W zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej wskazane wyżej odległości, zgodnie z § 36 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych powinny wynosić co najmniej:

od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi 5 m, przy czym nie dotyczy to dołów ustępowych w zabudowie jednorodzinnej;

od granicy działki sąsiedniej, drogi (ulicy) lub ciągu pieszego 2 m.

Powyższe odległości dla działek budowlanych położonych przy zabudowanych działkach sąsiednich mogą być zmniejszone. W takim przypadku odległości te, zgodnie z § 36 ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, ustala właściwy organ w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w porozumieniu z państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym.

Stosownie do § 36 ust. 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych kryte zbiorniki bezodpływowe na nieczystości ciekłe oraz doły ustępowe mogą być sytuowane w odległości mniejszej niż 2 m od granicy, w tym także przy granicy działek, jeżeli sąsiadują z podobnymi urządzeniami na działce sąsiedniej, pod warunkiem zachowania odległości określonych w § 31 i § 36 ww. rozporządzenia.

W przypadku realizacji większych inwestycji zastosowanie będzie miał § 36 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. Zgodnie z tym przepisem odległości pokryw i wylotów wentylacji z dołów ustępów nieskanalizowanych o liczbie miejsc większej niż 4 oraz zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe i kompostowników o pojemności powyżej 10 m3 do 50 m3 powinny wynosić co najmniej:

od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi 30 m;

od granicy działki sąsiedniej 7,5 m;

od linii rozgraniczającej drogi (ulicy) lub ciągu pieszego 10 m.

Ponadto w przypadku zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe i kompostowników o pojemności powyżej 50 m3 odległości od budynków przeznaczonych na pobyt ludzi będą wskazane w ekspertyzie technicznej, przyjętej przez państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego. Powyższe wynika z § 36 ust. 6 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych.

Czy w przypadku wybudowania przez gminę sieci kanalizacyjnej, istnieje obowiązek przyłączenia do niej nieruchomości?

Tak, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018 r. poz. 1454, z późn. zm.) właściciele nieruchomości mają obowiązek zapewnienia utrzymania czystości i porządku poprzez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych.