Ustawy specjalne czyli tzw. specustawy

Specustawa – to określenie ustawy, która w sposób odmienny od dotychczas przyjętych rozwiązań prawnych oraz z założenia doraźny, reguluje zagadnienia dotyczące przygotowania oraz realizacji szczególnych rodzajów inwestycji. Na przestrzeni ostatnich piętnastu lat uchwalono kilkanaście takich ustaw. Specustawy można podzielić na dwie kategorie. Do pierwszej należy zaliczyć wszystkie specustawy, które umożliwiają szybszą budowę dróg, linii kolejowych, mostów, lotnisk, czy też obiektów niezbędnych do przeprowadzenia Euro 2012. W ramach drugiej kategorii możemy wyróżnić ustawy, które zostały uchwalone tylko i wyłącznie w celu realizacji konkretnego zadania. Będą to specustawy dotyczące sprzedaży stoczni, likwidacji skutków powodzi, czy też regulujące organizację Szczytu Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) oraz Światowych Dni Młodzieży (ŚDM).

Wykaz specustaw

Poniżej został przedstawiony wykaz wszystkich specustaw sporządzony w kolejności ich uchwalenia:

  1. specustawa kolejowa – ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2117),
  2. specustawa drogowa – ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474),
  3. specustawa Euro 2012 – ustawa z dnia 7 września 2007 r. o przygotowaniu finałowego turnieju Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1372),
  4. specustawa lotniskowa – ustawa z dnia 12 lutego 2009 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1380),
  5. specustawa o gazoporcie – ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu (Dz. U. z 2017 r. poz. 2302),
  6. specustawa przeciwpowodziowa – ustawa z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 433),
  7. specustawa atomowa – ustawa z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących (Dz. U. z 2018 r. poz. 1537),
  8. specustawa przesyłowa – ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 404),
  9. specustawa w sprawie przekopu Mierzei Wiślanej – ustawa z dnia 24 lutego 2017 r. o inwestycjach w zakresie budowy drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską (Dz. U. poz. 820),
  10. specustawa w sprawie budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego – ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (Dz. U. poz. 1089),
  11. specustawa mieszkaniowa (tzw. lex deweloper) – ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (Dz. U. poz. 1496).

Cechą wspólną wszystkich specustaw dotyczących budowy określonych obiektów budowlanych jest umożliwienie realizacji inwestycji na nieruchomościach bez zgody ich właścicieli lub użytkowników wieczystych.

Wykaz specustaw, które zostały uchwalone wyłącznie w celu realizacji konkretnego zadania, niedotyczącego budowy obiektu budowlanego:

  • specustawa stoczniowa – ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o postępowaniu kompensacyjnym w podmiotach o szczególnym znaczeniu dla polskiego przemysłu stoczniowego (Dz. U. z 2016 r. poz. 592) – ustawa, której celem jest określenie zasad, warunków oraz trybu sprzedaży składników majątku spółek: Stocznia Gdynia S.A. z siedzibą w Gdyni i Stocznia Szczecińska Nowa Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie, zaspokojenia roszczeń wierzycieli stoczni i ochrony praw pracowników stoczni,
  • specustawa powodziowa – ustawa z dnia 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r. (Dz. U. Nr 123, poz. 835) – przepisy ustawy stosuje się do spraw związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r.,
  • specustawa o NATO – ustawa z dnia 16 marca 2016 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z organizacją Szczytu Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w Rzeczypospolitej Polskiej w Warszawie w 2016 roku (Dz. U. poz. 379) – ustawa utraciła moc z dniem 30 listopada 2016 r.,
  • specustawa o ŚDM – ustawa z dnia 18 marca 2016 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z organizacją wizyty Jego Świątobliwości Papieża Franciszka w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Światowych Dni Młodzieży – Kraków 2016 (Dz. U. z 2017 r. poz. 685) – ustawa utraciła moc z dniem 30 grudnia 2016 r.

Odszkodowania

Za nieruchomości oraz ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości przysługuje odszkodowanie dotychczasowym właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości, a także osobom, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości. W każdej specustawie został określony sposób oraz termin ustalenia wysokości odszkodowania, jak również możliwość (lub jej brak) odwołania się od wysokości ustalonego odszkodowania.

W specustawie kolejowej, drogowej oraz lotniskowej – wysokość odszkodowania ustala wojewoda w drodze decyzji, w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego stała się ostateczna.

W specustawie EURO 2012 – wprowadzono dwumiesięczny termin, liczony od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji przedsięwzięcia Euro 2012 stała się ostateczna, na uzgodnienie wysokości odszkodowania pomiędzy spółką celową realizującą inwestycję, a właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości, a także osobą, której przysługują ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości. Po tym terminie wojewoda niezwłocznie wszczyna postępowanie o ustalenie wysokości odszkodowania i w ciągu 30 dni od jego wszczęcia wydaje decyzję ustalającą wysokość odszkodowania.

W specustawie o gazoporcie – wysokość odszkodowania jest uzgodniona między wojewodą, a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości. Uzgodnienia dokonuje się w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu stała się ostateczna, nie dojdzie do takiego uzgodnienia, wysokość odszkodowania ustala wojewoda w drodze decyzji, w terminie 30 dni od dnia wszczęcia w tej sprawie postępowania.

W specustawie przeciwpowodziowej – wysokość odszkodowania podlega uzgodnieniu między inwestorem, a właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości lub osobą, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości. Odszkodowanie przysługuje od Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Uzgodnienia dokonuje się w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna, nie dojdzie do takiego uzgodnienia, wysokość odszkodowania ustala wojewoda w drodze decyzji. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wojewoda wydaje w terminie 30 dni od dnia, w którym upłynął termin na dokonanie uzgodnienia.

W specustawie atomowej – odszkodowanie ustala wojewoda w drodze decyzji, w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej stała się ostateczna. Decyzja jest niezaskarżalna.

W specustawie przesyłowej – wysokość odszkodowania jest uzgadniana w wyniku rokowań pomiędzy wojewodą, a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości. Uzgodnienia dokonuje się w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Jeśli w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej stała się ostateczna, nie dojdzie do takiego uzgodnienia, wysokość odszkodowania ustala wojewoda w drodze decyzji.

W specustawie dotyczącej przekopu Mierzei Wiślanej – wysokość odszkodowania jest uzgadniana między inwestorem, a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości. Uzgodnienia dokonuje się w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie infrastruktury dostępowej stała się ostateczna, nie dojdzie do uzgodnienia, wysokość odszkodowania ustala wojewoda w drodze decyzji, w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania. Właściwość miejscową wojewody do ustalenia odszkodowania określa się według miejsca położenia nieruchomości, a jeżeli nieruchomość zlokalizowana jest na terenie dwóch województw – jej większej części.

W specustawie w sprawie budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego – procedura  odszkodowawcza zostaje wszczęta w dniu doręczenia stronie zawiadomienia o wydaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie CPK. W ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości, za jego zgodą, może być przyznana nieruchomość zamienna. W terminie 14 dni od dnia doręczenia ww. zawiadomienia, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości uprawniony jest do wezwania Spółki Celowej do:

1) przedstawienia oferty nieruchomości zamiennych lub

2) rozpoczęcia negocjacji dotyczących wysokości odszkodowania.

W przypadku chęci skorzystania z oferty nieruchomości zamiennych Spółka Celowa zobowiązana jest do przedstawienia właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu przynajmniej dwóch propozycji nieruchomości zamiennych. Natomiast w przypadku odszkodowania Spółka Celowa przedstawia propozycję wysokości odszkodowania na podstawie wyników ekspertyzy rynku nieruchomości. Jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania nie udało się zawrzeć umowy przeniesienia prawa do nieruchomości zamiennej lub uzgodnić wysokości odszkodowania, negocjacje podlegają zakończeniu, a ustalenie odszkodowania następuje w drodze decyzji. Organem właściwym do ustalenia odszkodowania jest wojewoda.

W specustawie mieszkaniowej (tzw. lex deweloper) – w tym przypadku odszkodowanie przysługuje za udzielenie w decyzji o pozwoleniu na budowę zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie ciągów, przewodów, urządzeń i innych obiektów niezbędnych do korzystania z inwestycji mieszkaniowej lub inwestycji towarzyszącej. Wysokość odszkodowania przysługująca właścicielowi, użytkownikowi wieczystemu lub osobie, której przysługują inne prawa rzeczowe na nieruchomości jest uzgodniona z inwestorem. W przypadku braku uzgodnienia decyzję o odszkodowaniu wydaje właściwy organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę na wniosek inwestora bądź właściciela, użytkownika wieczystego nieruchomości lub osoby, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości. Odszkodowanie wypłaca inwestor. Decyzja o odszkodowaniu jest ostateczna. Strona niezadowolona z wysokości odszkodowania może, w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o odszkodowaniu, wnieść powództwo do sądu powszechnego przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez właściwy organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę.