Prawo budowlane a COVID-19

Szybkie rozprzestrzenianie się wirusa SARS-CoV-2 zmusiło ustawodawcę do wprowadzenia szczególnych rozwiązań mających na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom wywołanym chorobą zakaźną COVID-19.

Regulacje prawne dotyczące pakietu rozwiązań zwanych Tarczą Antykryzysową zostały wdrożone w drodze ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 568, z późn. zm.) (dalej: „ustawa zmieniająca”). Ustawa ta znowelizowała m.in. art. 12 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, z późn. zm.) (dalej: „ustawa o zwalczaniu COVID-19”), który ułatwiał realizację zamierzeń budowlanych podejmowanych w związku z przeciwdziałaniem COVID-19 (art. 1 pkt 10 ustawy zmieniającej).   

Po nowelizacji cel ten został zachowany. Nadal – w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 – do projektowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu użytkowania, w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, nie stosuje się przepisów:

  1. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186, z późn. zm.) (dalej: „ustawa Prawo budowlane”),
  2. ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2020 r. poz. 293) (dalej: „ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym”),
  3. ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2020 r. poz. 282),
  4. rozporządzeń wydanych na podstawie art. 22 ust. 3, 4 i 4a ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. poz. 295) w przypadku konieczności poszerzenia bazy do udzielania świadczeń zdrowotnych.

Rozszerzono powyższy katalog przepisów poprzez dodanie aktów planistycznych wydanych na podstawie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, mających charakter przepisów miejscowo obowiązujących. Chodzi tutaj m.in. o miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, które określają, jaki rodzaj zabudowy jest dopuszczalny na danym terenie. Tym samym wyłączono zastosowanie aktów planistycznych do projektowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu użytkowania, w związku z przeciwdziałaniem COVID-19.

Konsekwencją uchwalenia ustawy o zwalczaniu COVID-19 oraz jej zmiany jest zniesienie m.in. obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, pozwolenia na rozbiórkę, zgłoszenia robót budowlanych, zgłoszenia rozbiórki oraz zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Zamiast tego inwestor jest obowiązany, zgodnie ze znowelizowanym art. 12 ust. 2 ustawy o zwalczaniu COVID-19, niezwłocznie poinformować organ administracji architektoniczno-budowalnej (a więc właściwego miejscowo starostę) o prowadzeniu robót budowlanych lub zmianie sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części w związku z przeciwdziałaniem COVID-19. Jak wynika z uzasadnienia do ustawy zmieniającej poinformowanie organu nie jest warunkiem rozpoczęcia robót budowlanych.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID-19 w informacji należy określić:

  1. rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót budowlanych oraz termin ich rozpoczęcia – w przypadku prowadzenia robót budowlanych;
  2. dotychczasowy i zamierzony sposób użytkowania obiektu budowlanego lub jego części – w przypadku zmiany sposobu użytkowania.  

Powyższa informacja ma na celu przekazanie właściwemu staroście niezbędnych danych o inwestycji po to, aby w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia ludzi wywołanego prowadzeniem robót budowlanych, organ ten mógł niezwłocznie ustalić wymagania dotyczące ich zabezpieczenia. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o zwalczaniu COVID-19 następuje to w drodze decyzji podlegającej natychmiastowemu wykonaniu. Warto wskazać, że właściwszym organem do powyższych czynności byłby powiatowy inspektor nadzoru budowlanego. 

Ponadto w przypadku robót budowlanych (prowadzonych w związku z przeciwdziałaniem pandemii koronawirusa), dla których ustawa Prawo budowlane wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, nałożono na inwestora obowiązek zapewnienia kierownictwa oraz nadzoru przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności. Tym samym znowelizowany art. 12 ust. 5 ustawy o zwalczaniu COVID-19 nakazuje ustanowienie kierownika budowy lub kierownika robót oraz inspektora nadzoru inwestorskiego.

Została także w art. 31d ustawy o zwalczaniu COVID-19 uregulowana sytuacja inwestorów, którzy przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (czyli przed 31 marca 2020 r.) rozpoczęli prowadzenie robót budowlanych lub zmienili sposób użytkowania obiektu budowlanego lub jego części w związku z przeciwdziałaniem COVID-19. Tacy inwestorzy również mają obowiązek poinformowania organu administracji architektoniczno-budowlanej o podjętych robotach budowlanych odpowiednio w zakresie wynikającym z art. 12 ust. 3 ww. ustawy (art. 1 pkt 17 ustawy zmieniającej).

Tarcza 2.0 – czyli kolejne rozwiązania antykryzysowe wprowadzone w życie 18 kwietnia 2020 r. ustawą z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 695) – przeniosła powyższe zasady także na inne roboty budowlane.

Zgodnie z nowo dodanym art. 12b ustawy o zwalczaniu COVID-19 przepisy art. 12 stosuje się odpowiednio do projektowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych dotyczących utrzymania ciągłości działania istotnych usług, w szczególnościw zakresie telekomunikacji, łączności publicznej, transportu, świadczeń zdrowotnych, energii, handlu, gospodarki wodnej lub kanalizacyjnej, oczyszczania ścieków, porządku publicznego, obronności (art. 73 pkt 16 Tarczy 2.0).

Istotne jest również, że Tarcza 2.0 (w art. 73 pkt 68) wyłączyła stosowanie regulacji dotyczących obowiązku uzyskania przez inwestora pozwolenia na użytkowanie. Zgodnie z nowo dodanym art. 31zy1 ust. 1 zd. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 nie stosuje się przepisów art. 55 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo budowlane. W rezultacie dla robót budowlanych objętych – na podstawie art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane – obowiązkiem uzyskania pozwolenia na użytkowanie, należy dokonać zawiadomienia o zakończeniu budowy z art. 54 ustawy Prawo budowlane.

Ustawodawca wskazał również, że wnioski o udzielenie pozwolenia na użytkowanie złożone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (czyli przed 18 kwietnia 2020 r.), jeżeli nie wydano decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, traktuje się jak zawiadomienie o zakończeniu budowy, o którym mowa w art. 54 ustawy Prawo budowlane. W przypadku powyższych wniosków, zgodnie z art. 31zy1 ust. 2 ustawy o zwalczaniu COVID-19, termin do zgłoszenia sprzeciwu w drodze decyzji liczy się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (18 kwietnia 2020 r.).